Artikel:

Passende zorg in de regio; wat leren we van het buitenland?

25 januari 2021

De NZa en Zorginstituut Nederland publiceerde eind vorig jaar een rapport waarin gepleit wordt voor ‘passende zorg’. Passende zorg is zorg die van waarde is voor de gezondheid en het functioneren van het individu, tegen een redelijke prijs. Het is een stap weg van de traditionele volumeprikkels en een stap in de richting van een duurzaam zorgstelsel. Hierbij wordt onder andere ingezet op digitale zorg (waar mogelijk), meer inzet op preventie en de gezondheid van mensen.

De aanbevelingen in het rapport sluiten aan op lopende programma’s als ‘Zorgevaluatie en Gepast Gebruik’, ‘Uitkomstgerichte Zorg’ en ‘de Juiste Zorg op de Juiste Plek’. Hiermee zetten de NZa en het Zorginstituut een werkagenda voor zichzelf uit om hun taken méér in lijn te brengen met de principes van ‘passende zorg’. Aansluitend daarop vragen de auteurs zorgverleners te innoveren in lijn met deze principes, met als doel om deze afspraken in de toekomst vast te leggen in een ‘Kwaliteitskader passende zorg’. Hoewel dit een terecht verzoek is, worden er geen concrete handvatten geboden om eraan te voldoen. Zorgaanbieders blijven dus zitten met de vraag hoe ze een dergelijke omslag in hun organisatie moeten bewerkstelligen.

Een internationaal perspectief

Om toch antwoord te geven hoe organisaties het beste in lijn met de nieuwe principes kunnen innoveren, is het interessant om over de grens te kijken. De achterliggende principes van ‘passende zorg’ worden namelijk al enkele jaren succesvol toegepast in de Verenigde Staten in de vorm van Accountable Care Organizations (ACO’s). Binnen deze samenwerkingsorganisaties leggen zorgorganisaties (vaak regionaal) samen verantwoording af over de kwaliteit en kosten van zorg. Uit het onderzoek “Accountable Care in Nederland” door BDO-collega’s (destijds werkzaam voor Arteria Consulting, nu onderdeel van BDO) blijkt dat ACO’s vermindering van zorgkosten en verbeteringen in doelmatigheid van zorg bewerkstelligen. Daarmee is de zorgkwaliteit in veel gevallen binnen drie jaar significant beter dan het landelijk gemiddelde. Voortvloeiend uit dit onderzoek brachten wij zeven succesfactoren voor de implementatie van passende zorg in de regio in kaart. Deze factoren zijn organisatiebreed en zijn allen noodzakelijk ter bevordering van de doelmatigheid van een organisatie.

Succesfactoren voor de implementatie van passende zorg

  1. Er dient zowel binnen het bestuur als bij de individuele zorgverleners draagvlak gecreëerd worden. Het enthousiasmeren van artsen geldt in alle organisaties als één van de belangrijkste eerste stappen. Medewerkers moeten eigenaarschap over de aanstaande omslag voelen.
     
  2. Er moet voldoende capaciteit binnen de organisatie beschikbaar zijn. Dit betreft zowel behandelcapaciteit als op financieel vlak. Creativiteit moet tijd en ruimte krijgen om te ontwikkelen. Organisaties moeten  zorgen dat de verantwoordelijken daadwerkelijk extra tijd krijgen om interventies op touw te zetten. Daarnaast moeten deze initiatieven als ook de exploitatie van de zorgaanbieders gedurende deze transitieperiode financieel geborgd zijn.
     
  3. Zorgverleners hebben hoge intrinsieke motivatie om kwalitatief goede zorg te leveren. Wanneer aanbieders informatie aangereikt krijgen die gebruikt kan worden ter verbetering van de geleverde zorg, willen ze deze vaak gebruiken. Organisaties moeten waken dat deze intrinsieke motivatie niet vervangen wordt door financiële motieven. Dit kan op de lange termijn averechtse effecten hebben.
     
  4. Een stevige IT-opzet waarbij het delen van data op patiëntniveau vergemakkelijkt wordt, is essentieel voor een efficiënte multidisciplinaire samenwerking. Dit vergt dat de juiste informatie op de juiste plek beschikbaar is. Voor een goede werking van een multidisciplinaire IT is data-uniformiteit essentieel. Bestuurders moeten data-ondersteunde keuzes kunnen maken. Alleen zo kunnen organisaties uitkomstgerichte kwaliteit nastreven. Organisaties moeten daarvoor investeren in datamanagement en (kwalitatief én kwantitatief) onderzoek dat aansluit bij de doelstelling van het programma.
     
  5. Het is belangrijk dat er een nauwe samenwerking is tussen zorgverzekeraar en zorgaanbieder. Deze samenwerking is enerzijds nodig om kwaliteitscijfers boven water te krijgen. Dit creëert  nieuwe aanknopingspunten voor een PDCA-cyclus, ter bevordering van de zorgkwaliteit. Anderzijds is een nauwe samenwerking nodig om shared savings afspraken vorm geven. Dergelijke afspraken zijn cruciaal om de financiële belangen van verschillende partijen op één lijn te krijgen. Hierbij hebben meerjarencontracten, waarbij wordt gedacht in en betaald voor gezondheid, de voorkeur. Daarnaast is het wenselijk dat er een betaaltitel komt voor preventie, maar ook voor ketensamenwerking.
     
  6. Organisaties moeten de tijd nemen om relaties op te bouwen en om te zoeken naar resultaten. Intensief samenwerken is een proces waarin vertrouwen, elkaars agenda kennen en informatie-uitwisseling een belangrijke rode draad vormen. Zo zal de NZa nadrukkelijk letten op hoe zorgaanbieders en zorgverzekeraars samenwerken bij het verspreiden van innovaties. Alleen wanneer stakeholders voldoende tijd krijgen, kan regionaal maatwerk geborgd worden.
     
  7. Intensieve samenwerkingen tussen zorgorganisaties moeten gebaseerd zijn op wederzijds vertrouwen. Wanneer vertrouwen mist, leidt dit tot extra controlemechanismen, wat resulteert in administratieve lasten in de vorm van checklists.

Hoe nu verder?

In de toekomst gaan zorgaanbieders naar alle waarschijnlijkheid te maken krijgen met het kwaliteitskader passende zorg. De omslag naar een praktische invulling van ‘passende zorg’ is er één die van iedere zorgaanbieders de nodige actie eist. Het vergt van bestuurders een pragmatische insteek en van zorgverleners de nodige inzet. De concrete invulling blijft echter maatwerk en verschilt per zorgaanbieder. BDO heeft onderzoek gedaan naar de implementatiemogelijkheden van dergelijke organisatiestructuren en kan u daarbij ondersteunen. Wij gaan graag met u in gesprek over wat deze omslag voor u betekent. U kunt hiervoor contact opnemen met een van onze adviseurs.