Artikel:

Digitalisering in de eerstelijnszorg: een essentiële transformatie

26 augustus 2022

BDO Nederland en ABN AMRO zijn begin 2022 een gezamenlijk onderzoek gestart om te achterhalen wat de behoeftes en uitdagingen op het gebied van E-Health en digitalisering zijn voor eerstelijnszorgverleners. De uitkomsten van dit onderzoek waren de basis voor de ronde rafel ‘Digitalisering in de eerstelijnszorg’.

Tijdens de ronde tafel ontvingen we eerstelijnszorgverleners met diverse expertises. Aan tafel zaten voorlopers en belangrijke stakeholders op dit gebied. De volgende namen schoven aan: 

  • Geert van Baggem, praktijkhouder De Fysioo, mededirecteur van Fys’Optima en secretaris van de Werkgeversvereniging voor Fysiotherapie;
  • Mariëtte Willems, Chief Medical Information Officer (CMIO) bij Stichting Legio, voorzitter van het CMIO Netwerk Eerste Lijn en praktiserend huisarts; 
  • Bas Arents, Apotheker, eigenaar en voormalig voorzitter Napco; 
  • Harm Lieverdink, Manager Zorgbrede Regulering en Vernieuwing bij de NZa; 
  • Corinne van Geffen, Bestuurder bij huisartsenpost Amsterdam, Vicevoorzitter bestuur InEen; 
  • Anke Snijder, Programmamanager ZonMw, Gezondheidsinnovatie; 
  • Godfried Bogaerts, oprichter en eigenaar van BeterDichtbij en bestuurslid van de Raad voor de Volksgezondheid en Samenleving (RVS); 
  • Jan Christiaan Huijsman, Strategisch adviseur Digitale Zorg bij Zilveren Kruis. 

In de zaal zaten zo’n 100 zorgverleners (o.a. huisartsen, tandartsen, fysiotherapeuten, medisch specialisten, apothekers en softwareontwikkelaars) en andere betrokkenen die mee konden discussiëren met de gasten aan tafel. Er ontstond een levendige dialoog met mooie discussies, onder leiding van Bram Hautvast (BDO Nederland) en Rob Boelens (ABN AMRO). Benieuwd naar een sfeerimpressie? Bekijk onderstaande video.

 

Onderzoeksresultaten en stellingen

Aan het voorbereidende onderzoek hebben 112 (overwegend) eerstelijnszorgverleners hun medewerking verleend. Via dit artikel delen wij de belangrijkste conclusies uit dit onderzoek en blikken we terug op de daaropvolgende ronde tafel.

Uit het onderzoek kwam naar voren dat een aantal digitale toepassingen veelvuldig worden gebruikt door medici (mail 96%, telefoon 94%, website 85%). Iets meer dan de helft (56%) maakt gebruikt van apps. Slechts 46% maakt op dit moment gebruik van de mogelijkheid tot een videoconsult. Van de ondervraagden geeft 67% aan tevreden te zijn met de mate waarin het werk digitaal gedaan wordt. Hier ligt nog wel een uitdaging, want een gedragsverandering bij de zorgverleners is nodig. De meeste zorgverleners denken namelijk dat hun beroep niet essentieel zal veranderen door digitalisering. Ook denkt een grote groep, namelijk 38%, dat zij patiënten kwijt zullen raken als ze te snel digitaliseren. Dit terwijl de patiënt, die inmiddels ook zorgconsument is, deze digitalisering wel verwacht. Op basis van de onderzoeksresultaten zijn een aantal prikkelende stellingen geformuleerd. We geven een korte conclusie per stelling:

Digitalisering moet niet alleen leiden tot betere zorg, maar moet juist ook bijdragen aan het inperken van de groeiende zorgvraag. Als digitalisering een beroep op onze zorgverleners voorkomt, los je daarmee een deel van het personeelstekort op én kan dit de betaalbaarheid van zorg verbeteren. Tijdens de ronde tafel ontstond hier een mooie discussie over. Er moet strategischer gekeken worden naar de inzet van ICT. De conclusie tijdens de discussie was dat stimuleren van digitale oplossingen belangrijk is om een stap verder te komen met digitalisering. Dit vanuit het motto 'komen tot betere zorg'. Dat deze dan ook betaalbaarder is, is mooi meegenomen.

Anke Snijder (ZonMw) noemde het voorbeeld van de pilot ‘Beeldzorg’ door ZonMw, waarbij er 23 FTE aan zorgpersoneel bespaard kon worden door inzet van digitale middelen. Vroegtijdig gebruik van beeldzorg, in dit geval in de wijkverpleging, vermindert de zorgvraag van de cliënt. Medewerkers zijn minder tijd kwijt aan reistijd en sneller beschikbaar. Dit betekent ook verlaging van kosten. 

“Om te zorgen dat digitalisering niet leidt tot een grotere zorgvraag, is het essentieel dat er wordt gekeken naar de betrouwbaarheid van bepaalde health apps en dat er een soort van certificering op komt”, aldus Mariëtte Willems (Stichting Legio). Het is belangrijk niet alleen data te delen maar ook context te geven. Daarnaast moet er nog meer focus komen op preventie en leefstijl. Ons zorgstelsel is nu te veel ingericht op 'behandelen' in plaats van 'voorkomen'; een omkeer is nodig naar zelfredzaamheid, preventie en een gezonde leefstijl. Daar is iedereen het over eens.
 

Zowel Zilveren Kruis (Jan Christiaan Huijsman) als NZa (Harm Lieverdink) gaven aan dat digitalisering in de zorg veel te langzaam gaat. Er kan gesteld worden dat de digitalisering van de zorg nog in de kinderschoenen staat. Dit geldt zowel voor digitalisering met betrekking tot het contact tussen zorgverlener en patiënt, als voor de technische oplossingen. Wat opviel was dat digitalisering soms te zwaar wordt ingezet terwijl het veelal ook om automatisering draait. Alle processen rondom het daadwerkelijke moment van zorg leveren kunnen prima en goed geautomatiseerd worden. Essentieel is dan wel een goede gegevensuitwisseling tussen diverse zorgverleners én goede systemen.

De rol van de overheid hierin kwam naar voren en het feit dat digitalisering nu zo gefragmenteerd is dat dit een snelle groei in de weg zit. Er zijn immers veel initiatieven, maar er is tussen de stakeholders weinig tot geen verbinding, omdat een duidelijke structuur ontbreekt.

Hierbij zullen de kaders en verbindingen zorg-overstijgend door de overheid en bijvoorbeeld NZa en ZN aangegeven moeten worden. Er is richting nodig ten aanzien van digitale zorgproducten en waar deze minimaal aan moeten voldoen.

Een andere grote uitdaging die zorgverleners zien voor deze digitale transformatie is de bekostiging en het gebrek aan vergoeding. Het verplichten van digitale zorg is niet de oplossing, aldus de zorgverleners in de zaal en stakeholders aan tafel. Wel moet er nagedacht worden over het stimuleren van digitale zorg. Niet alleen voor betere zorg maar ook omdat de noodzaak hoog is vanwege het stijgende personeelstekort. Hierbij is het belangrijk om te kijken naar andere manieren van bekostiging: geen P x Q maar aanpassen naar populatiebekostiging of zorgproducten. “Je kunt digitalisering niet los zien van de discussie omtrent bekostiging”, aldus Geert van Baggem (De Fysioo).
 

Uit het onderzoek blijkt dat een groot deel van de ondervraagden (69%) is aangesloten bij een netwerk of beroepsvereniging die zich richt op het inzetten van digitalisering in de zorg. Toch is er een grote behoefte onder zorgverleners om meer succesverhalen over de digitalisering van zorg met elkaar te delen. Meer leren en adopteren van elkaar. Hier ligt ook zeker een rol voor de verschillende beroepsorganisaties.

Godfried Bogaerts (BeterDichtbij) onderstreept dit ook. “Je kunt dit niet overlaten aan de individuele zorgverleners. Deze ondersteuning moet ook vanuit de beroepsverenigingen komen.”

Corinne van Geffen (huisartsenpost Amsterdam) vult aan. “We zijn geneigd om ergens mee te stoppen wanneer het niet werkt, maar we moeten doorzetten en doorontwikkelen.” Het delen van succesvolle initiatieven draagt hieraan bij.

Anke Snijder geeft aan: “We zien dat er veel knappe koppen zijn die mooie dingen uitvinden maar we moeten ook kijken hoe dit in het huidige zorgproces geïmplementeerd kan worden.”

De zorg verandert, verduurzaamt en verbetert continu. Het verhogen van de productiviteit door middel van digitale zorg is noodzakelijk om in de toekomst te blijven voldoen aan de toenemende zorgvraag én beheersing van zorgkosten. Dat er ook nog genoeg uitdagingen liggen, was iedereen het wel over eens. Het moment is nu daar om ook echt die ‘next step’ te maken.

Meer informatie

Samen met ABN AMRO gaan we kijken hoe we hier samen met de zorgpartijen verder invulling aan kunnen geven. Uiteraard houden wij u daarvan op de hoogte. Wilt u nog eens doorpraten over het onderwerp met een van onze experts? Neem dan vrijblijvend contact op met een van onze specialisten.