Waarom familiewaarden zo belangrijk zijn voor familiebedrijven

Op 10 oktober hebben wij ons jaarlijkse congres voor familiebedrijven georganiseerd. Het is altijd prachtig om te zien hoeveel mooie en trotse familiebedrijven ons land telt. Meer dan 400 deelnemers uit heel Nederland waren naar Amersfoort afgereisd om zich te laten inspireren door interessante sprekers en ondernemerscases, speciaal gericht op (en door) het familiebedrijf. 

Dit jaar stond het thema ‘familiewaarden’ centraal, en wat die kunnen betekenen voor een onderneming. Eerder dit jaar publiceerden we samen met Rabobank en Erasmus Universiteit een onderzoek naar de kracht van familiewaarden; hoe die doorklinken in het bedrijf en hoe ze van generatie op generatie worden overgedragen.

Van onschatbare waarde

Waarden, zeggen we weleens, zijn van onschatbare waarde. Het blijkt bijvoorbeeld dat familiebedrijven met sterke waarden gemiddeld beter presteren dan ‘gewone’ bedrijven. Weten waar je als familie voor staat, hoe je zakendoet, hoe je met je personeel, klanten en leveranciers omgaat en hoe die zich tot jou als bedrijf verhouden - dat draagt allemaal bij aan de bottom line.

Maar waarden kunnen meer betekenen dan alleen een financiële opsteker, zoals ook bleek uit de verhalen die verschillende familiebedrijven op het congres vertelden. Zes mooie ondernemerscases hebben wij bovendien ook opgetekend in ons vierde familiebedrijvenboek, dat we tijdens ons familiebedrijvencongres officieel presenteerden.

Familiewaarden kunnen een kompas vormen bij het maken van wezenlijke - en vaak lastige - beslissingen over het familiebedrijf. Kwesties rondom opvolging, familievermogen, of bijvoorbeeld de rol van de koude kant, kunnen netelig zijn. Lang niet alle families vinden het makkelijk om daarover te praten. Daarom is het prettig om bij deze dilemma’s en keuzes een duidelijke set waarden bij de hand te hebben, die houvast bieden. Welke keuze is de juiste, als je kijkt naar ‘waar de familie voor staat’, naar gedrag uit het verleden?

Hoe kom je tot de juiste waarden?

Zo’n waardenset klinkt eenvoudig, maar is het niet. Vaak komen ondernemers naar me toe met de vraag: ik begrijp wat je bedoelt met familiewaarden, ik voel wel aan dat het belangrijk is om zo’n waardenkompas te hebben, maar hoe maak ik dit concreet? Goede vraag. Je zou een lijst kunnen opstellen met waarden om uit te kiezen - ‘bescheidenheid’, ‘rentmeesterschap’, ‘betrouwbaarheid’, om er een paar te noemen - maar de ervaring leert dat dan al snel sociaal wenselijke waarden eruit worden gepikt, die niet per se terug te zien zijn in eerder gedrag in de familie of in het bedrijf. Een voorbeeld: stel dat je dochter gaat afstuderen maar er belt ook een belangrijke klant die op datzelfde moment wil afspreken. Wat gaat dan voor, familie of bedrijf?

Laat de familiewaarden leven

Stap voor stap kun je als familiebedrijf doorvragen en op die manier een waardenset opstellen. Zo’n set moet beperkt zijn tot maximaal drie waarden die ook echt nageleefd worden. En als je ze dan hebt vastgesteld, zorg ook dat je ze borgt in het bedrijf, door ze bijvoorbeeld te laten terugkomen in de jaargesprekken met je personeel, of door ze duidelijk te visualiseren met een beeld, een foto, of in een film. Zo gaan waarden ook echt leven.

Dat waarden lang niet altijd zorgen voor een feelgood-verhaal, bleek ook op het congres. Aan het woord kwamen Lambert van der Meulen en zijn kinderen. Van der Meulen was derde generatie in een groot bedrijf in opleggers en aanhangers. Het bedrijf was álles voor de familie, dag en nacht, zeven dagen per week. Maar een paar jaar geleden groeide bij Lambert het besef dat hij er mee moest stoppen: het groeide hem boven het hoofd.

Zijn kinderen waren er op dat moment nog niet klaar voor om het bedrijf over te nemen, al zouden ze dat zelf misschien wel willen. Bovendien twijfelden Lambert en zijn vrouw: de wereld waarin ze opereerden was keihard geworden. Wilden ze dit hun kinderen aandoen? ‘Continuïteit’ was een belangrijke familiewaarde, maar de familie hechtte ook zeer aan fatsoenlijk zakendoen.

Het ultieme besluit

Dus namen ze begin dit jaar na veel goede gesprekken als familie het ultieme besluit: niet de kinderen zouden het bedrijf gaan overnemen, maar een externe partij. Het vasthouden aan de waarden betekende dus het teleurstellen van de kinderen en een einde aan drie generaties familie in het bedrijf. Maar de opluchting was groot: het bedrijf blijft bestaan en de kinderen ervaren ineens ook ruimte om andere paden te gaan ontdekken.

Bestel gratis het familiebedrijvenboek met daarin meer achtergrond over het onderzoek en zes verhalen van familiebedrijven die over hun waarden vertellen, waaronder het bijzonder verhaal van Lambert.

Bestel boek