Het expliciet maken van familiewaarden

Wat zijn uw gedachten als u de uitspraak “doe maar gewoon” hoort? “Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg”? Dus, maak geen rare uitspattingen; kom met het hoofd niet boven het bekende maaiveld uit? Of gaat het u wellicht vooral om het gewoon dóen? Dus vooral werken, en niet onnodig lang praten over wat u als familiebedrijf ten diepste beweegt, zorgen baart of zelfs raakt.

Vooral maar doen betekent doorgaans steeds in beweging willen zijn; zowel fysiek als ook in het hoofd. Dan is er geen tijd en ruimte om na te (hoeven) denken over bepaalde zaken. Of om bepaalde gespreksonderwerpen aan te (moeten) snijden. Maar ondertussen suddert het wel, dat ongenoegen, de onuitgesproken ambitie, de roep om waardering en erkenning, de onduidelijkheid, het gebrek aan focus, visie en strategie. Herkenbaar?

Hoe uw waarden te bepalen? Voorkom containerbegrippen!

Een waarde die ik in de praktijk vaak tegenkom, is ‘vertrouwen’. Bij het horen van het woord vertrouwen bestaat het risico dat al snel gedacht wordt dat duidelijk is wat hiermee wordt bedoeld. Want tja, vertrouwen, dat begrijpen we toch allemaal? Niets is echter minder waar.

Staat u eens echt stil bij het woord vertrouwen, dan ziet u dat het verschillende betekenissen kan hebben binnen verschillende contexten. Want duidt vertrouwen erop dat alles wel goed zal komen? Of juist dat wanneer u iemand vertrouwen geeft, hij of zij zichzelf beter kan ontplooien? Misschien doelt de gebruiker van het woord wel op onderling vertrouwen hebben in elkaar.

Laten we hetzelfde doen met het woord ‘betrokken’. Ook dat woord kom ik regelmatig tegen. Wat verstaat u als ondernemer onder betrokken? Elke ochtend om 7.00 uur op de zaak zijn en pas vertrekken als de laatste werknemer ook is vertrokken? Dag en nacht bereikbaar zijn? Geen onderscheid tussen werkweek en weekend wat betreft het bezig zijn met het familiebedrijf? Of, daadwerkelijk werkzaam zijn binnen de onderneming? Of kan een familielid bijvoorbeeld ook betrokken zijn wanneer hij of zij niet feitelijk werkzaam is binnen het bedrijf?

Wat betekenen uw familiewaarden écht?

Wanneer familiewaarden als ‘doe maar gewoon’, ‘vertrouwen’ of ‘betrokken’ worden vastgesteld, zonder dat hierop doorgevraagd wordt, dan gaan deze waarden het familie(bedrijf) waarschijnlijk niet veel verder helpen. Mogelijk blijken het dan zelfs loze kreten te zijn, ondanks ieders beste intenties. Zonder doorvragen en zonder het achterhalen van de basisovertuiging van betrokkenen, welke aan de waarden gekoppeld zijn, is de context waarbinnen deze waarden tot uiting (moeten) komen niet duidelijk geschetst. De waarden kunnen dan zelfs contraproductief blijken te zijn.

Maar hoe doe je dat dan; doorvragen, achterhalen en vaststellen? Aan elke waarde ligt een bepaalde basisovertuiging ten grondslag. Het gaat er dan ook om, die betekenis aan de oppervlakte te krijgen. Dat bereik je door bijvoorbeeld te werken met stellingen en/of voorbeelden van bepaald gedrag. Ook het gezamenlijk vinden van een toonaangevend familielid, een echt karakter, binnen de familie, om vervolgens over deze persoon en zijn uitingen en gebruiken, te praten kan bijdragen aan het vinden van de basisovertuiging(en) van de betrokken familieleden.

De reacties op die stellingen, de voorbeelden en/of het toonaangevende familielid, laten zien wat iemand ten diepste raakt of beweegt. Of zelfs verontwaardigt. Achter die verontwaardiging schuilen namelijk vaak de familiewaarden die er echt toe doen voor de betreffende persoon.

Van familiewaarden naar meerwaarde

Het praten over familiewaarden kan een onderdeel zijn van het opstellen van een familiestatuut, maar dat hoeft niet per se. Er écht over praten, dat is waar het om gaat. Onder professionele begeleiding, zodat u concrete stappen gaat zetten. Een professional houdt alle betrokkenen bij de les, zorgt voor evenwichtige familiebijeenkomsten en draagt nadrukkelijk bij aan het achterhalen wat de betrokken familieleden ten diepste beweegt en met elkaar verbindt. Van daaruit kunnen verdere acties worden ondernomen, zoals bijvoorbeeld het implementeren en volgen van de familiewaarden binnen de onderneming zelf.

Meer weten over hoe je familiewaarden expliciet kunt maken? Lees dan het interview met drie specialisten vanuit verschillende perspectieven, in de special over familiebedrijven in Magazine Anders.

Lees magazine