Een ziekenhuis besturen is grotendeels ook de toekomst voorspellen. En die toekomst komt nogal eens met verrassingen. Stuur daarom niet op één scenario, adviseert John Taks, bestuursvoorzitter van Adrz.
Hoe typeert u het Nederlandse ziekenhuislandschap?
John Taks: “Het is een prachtige sector, van hoog niveau, ook internationaal gezien. Maar het is tevens een sector met veel beweging en te weinig focus. Er lopen zó veel ontwikkelingen tegelijk, in de zorg, op de arbeidsmarkt, in de technologie en in de maatschappij, dat we soms moeite hebben om de kern vast te houden. En die kern is goede zorg leveren, patiënten snel en veilig helpen, en de organisatie financieel gezond houden.”
Wat maakt verandering in ziekenhuizen zo lastig?
“De belangrijkste belemmeringen zijn financieel. Ziekenhuizen zijn kapitaalintensieve instellingen. Vrijwel elke verandering kost veel geld. Wij doen bijvoorbeeld radiologische onderzoeken met een PET-CT. Ons apparaat is wat ouder, maar door er een AI-tool op te zetten, kunnen we er jaarlijks vijfhonderd extra onderzoeken mee doen. Alleen kost die tool € 120.000 per jaar; voor dat bedrag kunnen we ook twee verpleegkundigen in dienst hebben. Natuurlijk doen we die investering graag voor de vijfhonderd extra patiënten die we kunnen helpen, maar duur is het wel.”
‘Ziekenhuizen zijn kapitaalintensief, vrijwel elke verandering kost veel geld’
Wat speelt nog meer mee?
“Vooral de verantwoordingsdruk. Bijna alles wat we doen moeten we verantwoorden bij zorgverzekeraars of de overheid. Deze bureaucratie en administratie werkt vertragend. Tot slot speelt mee dat ziekenhuizen grote organisaties zijn. Wij hebben 2.400 medewerkers en tweehonderd specialisten in dienst. Het kost veel tijd, aandacht en discipline om alle neuzen dezelfde kant op te krijgen. De buitenwereld gaat soms harder dan de binnenwereld.”
Adrz wordt weer zelfstandig, na tien jaar onderdeel van Erasmus MC. Wat betekent dat voor jullie?
“Vanaf 1 oktober worden we weer een zelfstandige stichting, met een eigen raad van toezicht en een eigen raad van bestuur. Het Erasmusziekenhuis heeft ons geholpen toen we financiële problemen hadden. Daar zijn we hen dankbaar voor, maar die periode ligt achter ons. We hebben de lening inmiddels volledig afbetaald en halen de laatste jaren op eigen kracht prima resultaten. Zowel in kwaliteit als in bedrijfsvoering. Zelfstandigheid betekent nu vooral dat we onze eigen koers in Zeeland kunnen bepalen.”
Hoe lukte het jullie om uit de financiële problemen te komen?
“Door heel strikt te sturen op personeelsbezetting en kostenbeheersing. We kijken per afdeling wat nodig is en sturen daar strak op. Daarnaast hebben we een heel laag ziekteverzuim van 5,5 procent. Dat is in de zorg echt goed. En we proberen allerlei extra dingen achterwege te laten. Zo hebben we bewust niet uitgebreid en zo min mogelijk geïnvesteerd in ons oude onderkomen. Geen toeters en bellen, maar terug naar de essentie. Uiteindelijk levert dat een rendement op van gemiddeld 2,25 procent. Daarmee hebben we de basis weer op orde gekregen.”
Er komt een nieuw ziekenhuisgebouw in Goes. Dat vraagt een forse investering. Hoe zorgen jullie dat de financiële positie gezond blijft?
“Het huidige ziekenhuis is 45 jaar oud en dat vraagt veel duur onderhoud en zorgt voor hoge energiekosten. Het nieuwe gebouw wordt twintig procent kleiner en veel efficiënter ingericht. Dat betekent minder loopafstanden, lagere energiekosten en op termijn ook minder personeelsinzet op bepaalde plekken. Natuurlijk geeft zo’n nieuwbouw eerst een financiële dip. We zitten de eerste jaren op het hoogste kostenniveau. Maar na twee à drie jaar verwachten we een prima rendement. De businesscase is goed.”
Hoe maakt u nu al keuzes voor een onzekere toekomst?
“We weten een aantal dingen vrij zeker. Nederland vergrijst, mensen worden ouder, krijgen vaker meerdere aandoeningen en de zorgvraag wordt complexer. Tegelijkertijd zijn er ontwikkelingen die het landschap plotseling kunnen veranderen. Denk aan obesitasmedicatie. Als dat breed doorbreekt, kan de zorgvraag en zelfs de inrichting van de zorg flink veranderen. Daarom stuur ik niet op één scenario, maar op wendbaarheid. We moeten flexibel bouwen, financieel gezond blijven en de organisatie zo inrichten dat we mee kunnen bewegen met wat er ook maar komen gaat.”
‘Er wordt te veel geld uitgegeven aan ziekte en te weinig aan gezondheid’
Waar stuurt u concreet op?
“Vooral op de fitheid van onze medewerkers. Kunnen zij het werk goed volhouden? Hebben ze de juiste faciliteiten? Is de sfeer goed? Als dat op orde is, kunnen we veel beter omgaan met de huidige schaarste en de schaarste die nog gaat komen. Daarom is het ook zo belangrijk om goed te luisteren naar onze vakmensen. Naar verpleegkundigen, specialisten, huisartsen en medewerkers. Als je dat doet, houd je koers. Ook bij een onzekere toekomst.”
De arbeidsmarktproblematiek blijft een belangrijk thema in de zorgsector. Wat biedt volgens u uitkomst?
“AI gaat een grote rol spelen, vooral als ondersteuning bij financiën, HR en communicatie. Maar we zien het ook al op de werkvloer. We werken bijvoorbeeld met speech-to-summary: arts en patiënt praten, en de tekst verschijnt automatisch in het dossier. Maar het menselijk contact blijft essentieel. Bij lastige gesprekken wil je een mens blijven zien. AI helpt, maar vervangt het zorggesprek niet.”
Hoe kijkt u naar regionale samenwerking?
“Ziekenhuizen moeten steeds meer samenwerken, om die reden delen we ook een helikopter voor een snelle verbinding met het Erasmus. En we moeten zeker ook samenwerken met de eerste lijn. Veel chronische zorg gaat de komende jaren uit het ziekenhuis. Wij worden meer een centrum voor medische interventies: behandelen, ingrijpen, en daarna weer terug naar huis of de wijk. Dat past ook bij een maatschappij waarin mensen meer eigen regie willen.”
Wat zou u de beleidsmakers willen meegeven?
“Er wordt te veel geld uitgegeven aan de achterkant, dus aan ziekte, en te weinig aan gezondheid. We moeten veel meer investeren in preventie: gezond leven, minder roken, gezondere voeding, minder overgewicht. En we moeten de gezondheidsverschillen veel steviger aanpakken, want nog steeds zijn in sommige wijken en inkomensgroepen mensen echt ongezonder dan elders. Dat is een grote zorg.”
Waar ligt u weleens wakker van?
“Ik maak me zorgen over de weerbaarheid van onze sector. Bijvoorbeeld tegen nieuwe epidemieën, tegen ICT-verstoringen, tegen oorlogsdreiging. Een ziekenhuis moet kunnen blijven draaien als het spannend wordt. Daarnaast hoop ik van harte dat we de mens achter de aandoening blijven zien. Ik lig wel eens wakker van de vraag hoe het er over tien jaar uitziet. Of er dan nog genoeg personeel is om menselijk voor anderen te kunnen zorgen. Of er ruimte blijft voor het goede gesprek. Of alles niet te zakelijk en te gedigitaliseerd wordt.”
