Hoe staat het met de cliëntenraad in zorginstellingen?

De wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen 2018 (Wmcz 2018) is al enige jaren geleden ingevoerd, maar toch blijkt dat deze niet altijd de aandacht heeft gekregen die het nodig heeft. Deze wet ziet op de (toen vernieuwde) verplichtingen rondom de cliëntenraad. 

Onlangs heeft Berenschot onderzoek gedaan naar de Wmcz 2018 in de praktijk, welk onderzoek eind 2025 is afgerond. Hieruit blijkt o.a. dat niet alle (jeugd)zorginstellingen die hiertoe verplicht zijn een cliëntenraad hebben ingesteld. Dit is opvallend, omdat het niet hebben ingesteld van een cliëntenraad of hebben voldaan aan de verplichtingen uit de Wmcz 2018 grote gevolgen kan hebben voor een (jeugd)zorginstelling. Denk aan verlies Wtza-vergunning of verlies van een contract met een zorgfinancier. 

In dit artikel staan we kort stil bij de Wmcz 2018 en vragen we aandacht voor het belang van het voldoen hieraan. 

Wanneer een cliëntenraad?

De Wmcz 2018 is van toepassing op bijna alle zorgorganisaties, ook op Jeugdzorginstellingen, maar er zijn uitzonderingen. Zo is deze niet van toepassing op maatschappelijke ondersteuning (Wmo) of bijvoorbeeld apotheken. 

Het instellen van een cliëntenraad is verplicht afhankelijk van het aantal zorgverleners en het type zorg dat wordt verleend.

De genoemde verplichting geldt indien een instelling:

1. met meer dan 10 personen (i) zorg met verblijf, en/of (ii) zorg door medisch specialisten, en/of (iii) persoonlijke verzorging, begeleiding of verpleging (Wlz/Zvw) verleent;
2. met meer dan 25 personen andere vormen van zorg verleent (ambulant).

Meerdere cliëntenraden nodig?

Bij thuiszorg of zorg met langdurig verblijf, moet in beginsel per locatie een cliëntenraad worden ingesteld die in ieder geval de locatiespecifieke belangen van cliënten behartigt. Hier kan in bepaalde situaties wel een uitzondering op worden gemaakt. 

Ook is van belang dat een cliëntenraad voldoende in staat moet zijn de gemeenschappelijke belangen van alle cliënten te behartigen. Bij sommige grotere instellingen met verschillende zorgsoorten kan het daarom raadzaam zijn verschillende cliëntenraden in te stellen per domein. 

Medezeggenschapsregeling

Het instellen van een cliëntenraad is nog niet voldoende. Er dient een medezeggenschapsregeling te worden gemaakt die voldoet aan de eisen van de Wmcz 2018. Wij zien dat er veel verouderde versies in omloop zijn. Zo dient op grond van de Wmcz 2018 duidelijk opgenomen te worden wat de bevoegdheidsverdeling is tussen verschillende lokale raden en de centrale cliëntenraad en op welke wijze de cliëntenraad betrokken wordt bij de voorbereiding van bepaalde besluiten (bijvoorbeeld fusie of duurzame samenwerking). 

Betrekken cliëntenraad bij besluitvorming

De cliëntenraad heeft een adviesrecht en instemmingsrecht bij bepaalde besluiten van de zorginstelling. Voordat dergelijke besluiten kunnen worden genomen, dient de cliëntenraad op de juiste wijze betrokken worden. Daar zijn een aantal formele stappen in de Wmcz 2018 voor opgenomen. Het niet volgen hiervan kan grote consequenties hebben. Een besluit genomen zonder instemming van de cliëntenraad, terwijl dat recht er wel was (bijvoorbeeld een besluit over het algemeen beleid ter zake kwaliteit staat in dat rijtje), betekent nietigheid van dat besluit. 

Bindend voordrachtsrecht lid interne toezichthouder

Ook is in de Wmcz 2018 opgenomen dat de cliëntenraad een bindende voordracht mag doen voor de benoeming van tenminste een lid van het toezichthoudend orgaan van de zorgorganisatie. Dat recht van de cliëntenraad moet in de statuten zijn opgenomen (als het een rechtspersoon betreft). 

Actie vereist? 

In dit artikel hebben wij de belangrijkste verplichtingen in kaart gebracht die de Wmcz 2018 met zich meebrengt voor (jeugd)zorgaanbieders. Clientmedezeggenschap wordt van steeds groter belang geacht binnen de gezondheidszorg en krijgt ook steeds meer aandacht binnen de maatschappelijke ondersteuning (steeds meer gemeenten hebben clientmedezeggenschap ook als verplichting in hun WMO-verordening opgenomen). Daarbij is het van belang dat (jeugd)zorgaanbieders deze Wmcz 2018 op de juiste wijze hebben geïmplementeerd, omdat het niet voldoen hieraan gevolgen kan hebben. 

Neem contact op