Integriteitsbreuk: zelf onderzoeken of uitbesteden?
Integriteitsbreuk: zelf onderzoeken of uitbesteden?
Interne auditors spelen een cruciale rol bij het signaleren van integriteitsinbreuken. Uit statistieken van Association of Certified Fraud Examiners blijkt zelfs dat zij bijna vijf keer succesvoller zijn in het ontdekken van fraude dan externe accountants. Maar wat gebeurt er ná de ontdekking? Wanneer is het verstandig dat de interne auditor zelf het onderzoek uitvoert; en wanneer vraagt de situatie om een externe forensisch onderzoeker?
In complexere situaties ligt dat anders. Als de feiten niet direct vaststaan, is aanvullend onderzoek noodzakelijk. De kernvraag is dan: doen we dit zelf, of besteden we het uit?
De focus van de forensisch accountant ligt niet primair op het opsporen van integriteitsinbreuken of het beoordelen van interne beheersing. Dat is juist het domein van de interne auditor. Wel kan de forensisch accountant de interne auditor ondersteunen met specifieke expertise op het gebied van integriteitsrisico’s, bewijsvoering en onderzoekstechnieken.
Beide disciplines hebben dus een andere invalshoek, maar vullen elkaar in de praktijk vaak aan. Die complementariteit biedt ruimte voor effectieve samenwerking, mits rollen en verantwoordelijkheden helder zijn.
In dergelijke situaties kan interne audit het onderzoek vaak effectiever uitvoeren dan een externe partij, mede dankzij kennis van processen, cultuur en systemen. Wel is het aan te bevelen dat interne auditors hun vaardigheden blijven ontwikkelen op het gebied van onderzoekontwerp en -uitvoering, zeker wanneer onderzoeken complexer worden.
Bij vermoedens van strafbare feiten door de organisatie zelf ligt het voor de hand eerst een advocaat te raadplegen. Die kan vervolgens een externe onderzoeker inschakelen. Of dat een accountant moet zijn, hangt af van het belang van toepassing van de VGBA. In andere gevallen, bijvoorbeeld bij sterk dadergerichte onderzoeken, kan een gespecialiseerd recherchebureau passend zijn.
De kern blijft: kies de onderzoeksvorm die past bij het risico, het doel en de context — niet bij gemak of kosten alleen.
Na ontdekking: zelf onderzoeken of uitbesteden?
Wanneer de feitelijke toedracht van een integriteitsschending duidelijk is, wordt de afhandeling vaak intern georganiseerd. Interne audit, Legal en HR nemen dan gezamenlijk het voortouw.In complexere situaties ligt dat anders. Als de feiten niet direct vaststaan, is aanvullend onderzoek noodzakelijk. De kernvraag is dan: doen we dit zelf, of besteden we het uit?
Die keuze hangt af van het doel en de aard van het onderzoek:
- Is sprake van mogelijke juridische stappen of reputatierisico voor de organisatie zelf? Dan is inschakeling van een externe onderzoeker verstandig.
- Gaat het primair om evaluatie of verbetering van interne processen? Dan ligt een rol voor de interne auditor voor de hand.
- In de praktijk blijkt een combinatie vaak effectief.
Wat onderscheidt de forensisch accountant van de interne auditor?
De forensisch accountant verzamelt feiten binnen het kader van de Verordening Gedrags- en Beroepsregels Accountants (VGBA) en draagt daarmee bij aan besluitvorming in juridische of bestuurlijke context. Dit gebeurt door sporenonderzoek in financiële en digitale data-omgevingen, waarbij de bevindingen vaak direct zijn gerelateerd aan personen.De focus van de forensisch accountant ligt niet primair op het opsporen van integriteitsinbreuken of het beoordelen van interne beheersing. Dat is juist het domein van de interne auditor. Wel kan de forensisch accountant de interne auditor ondersteunen met specifieke expertise op het gebied van integriteitsrisico’s, bewijsvoering en onderzoekstechnieken.
Beide disciplines hebben dus een andere invalshoek, maar vullen elkaar in de praktijk vaak aan. Die complementariteit biedt ruimte voor effectieve samenwerking, mits rollen en verantwoordelijkheden helder zijn.
Wanneer kan het onderzoek goed intern worden uitgevoerd?
Interne auditors zijn regelmatig betrokken bij de afwikkeling van integriteitsinbreuken, met name bij compliance-gerelateerde kwesties. De feiten worden dan inzichtelijk gemaakt via werkzaamheden die aansluiten op operational audits. Deze onderzoeken kunnen persoonsgericht zijn, maar zijn doorgaans beperkt invasief en richten zich vooral op de organisatie, niet op individuele aansprakelijkheid.In dergelijke situaties kan interne audit het onderzoek vaak effectiever uitvoeren dan een externe partij, mede dankzij kennis van processen, cultuur en systemen. Wel is het aan te bevelen dat interne auditors hun vaardigheden blijven ontwikkelen op het gebied van onderzoekontwerp en -uitvoering, zeker wanneer onderzoeken complexer worden.
Wanneer juist niet zelf doen
Is sprake van een mogelijk juridisch geschil waarin de organisatie zelf, of interne audit, onderwerp van kritiek kan worden, dan is onafhankelijkheid cruciaal. In zulke gevallen is inschakeling van een externe onderzoeker verstandig.Bij vermoedens van strafbare feiten door de organisatie zelf ligt het voor de hand eerst een advocaat te raadplegen. Die kan vervolgens een externe onderzoeker inschakelen. Of dat een accountant moet zijn, hangt af van het belang van toepassing van de VGBA. In andere gevallen, bijvoorbeeld bij sterk dadergerichte onderzoeken, kan een gespecialiseerd recherchebureau passend zijn.
De kern blijft: kies de onderzoeksvorm die past bij het risico, het doel en de context — niet bij gemak of kosten alleen.
