BDO Nederland gebruikt cookies en trackingtechnologieën om het browser-gebruik op onze site te verbeteren, gepersonaliseerde content te tonen en traffic te analyseren. Door het gebruik van onze website, stemt u in met het gebruik van functionele cookies. Door op onderstaande button te klikken, stemt u in met analytische cookies. Lees meer over ons cookiebeleid en privacybeleid.

Contractuele verplichtingen

De uitbraak van het coronavirus COVID-19 heeft zich inmiddels ontwikkeld tot een wereldwijde bedreiging voor de volksgezondheid én heeft bovendien grote economische effecten. Wat betekent dit voor uw contractuele verplichtingen? Wij leggen u graag uit wanneer u een beroep kun op overmacht, indien verplichtingen uit commerciële contracten niet of niet tijdig nagekomen kunnen worden als gevolg van de uitbraak.

Het begrip overmacht  

Overmacht, ook wel ‘force majeur’ genoemd, is een juridisch begrip dat een niet-toerekenbare tekortkoming aanduidt om aan een contractuele verplichting te voldoen. Gaan we uit van (inter)nationale commerciële contracten waarop Nederlands recht van toepassing is, dan beantwoordt het Burgerlijk Wetboek de vraag wanneer er sprake is van overmacht. 

Het moet gaan om een niet aan schuld te wijten tekortkoming. Ook moet de tekortkoming niet op grond van de wet of de in het (maatschappelijk) verkeer geldende opvattingen voor rekening komen van de partij die niet nakomt. 
Het staat partijen echter vrij om in een overeenkomst van de wettelijke definitie af te wijken om op deze manier een beroep op overmacht uit te breiden, te beperken of nader te concretiseren. 

In de praktijk wordt veelvuldig van de mogelijkheid gebruik gemaakt. Een groot deel van de contracten bevat een definitie over wat er wel of niet onder overmacht valt – zoals bijvoorbeeld een epidemie/pandemie - en wat de (rechts)gevolgen zijn indien er sprake is van een situatie van overmacht. 

(Rechts)gevolgen overmacht

Het juridische gevolg van overmacht is dat er geen nakoming kan worden geëist en dat er in beginsel geen schadevergoeding verschuldigd is. Ook heeft de wederpartij de algemene bevoegdheid om in geval van overmacht de overeenkomst te beëindigen. Wel dient de tekortkoming dan voldoende ernstig te zijn om die beëindiging ook te rechtvaardigen.

Commerciële contracten kunnen specifieke afspraken tussen partijen bevatten over de (rechts)gevolgen bij overmacht. Voorbeelden zijn clausules waarin het recht is opgenomen om de overeenkomst te beëindigen door één of beide partijen indien de situatie van overmacht langer duurt dan een bepaalde periode (bijvoorbeeld dertig dagen) of een clausule waarin uitstel van de termijn tot (nakoming) of levering is opgenomen. Daarnaast kunnen afspraken van toepassing zijn over de verbintenis tot betaling of wie welke kosten draagt. 

COVID-19: wel of geen overmacht?

Wil een contractspartij, zoals een opdrachtgever of leverancier, overmacht inroepen, dan zal deze partij moeten aantonen dat er a) daadwerkelijk sprake is van overmacht en b) dat er een causaal verband is tussen overmacht en het niet nakomen van contractuele verplichtingen. Daarnaast is het verstandig om te controleren of het contract een clausule bevat waarin is bepaald dat een overmachtssituatie zo spoedig mogelijk of binnen een bepaald termijn gemeld moet worden. 

Bij de beoordeling of er sprake is van overmacht, is het ook van belang of er redelijke alternatieven mogelijk zijn. Indien bijvoorbeeld transport via de weg niet (meer) mogelijk is, hoeft dit niet te betekenen dat transport niet op een andere wijze alsnog zou kunnen plaatsvinden. 

Omdat bij de beoordeling van een situatie van overmacht zowel de feitelijke omstandigheden als de juridische afspraken die partijen onderling hebben gemaakt een rol spelen, kan geen algemeen oordeel worden gegeven over de vraag of COVID-19 als overmacht kwalificeert. Het hangt dus erg van de omstandigheden van het geval af én van de contractuele bepalingen die zien op overmacht.

“Force Majeur Certificates”

Ter bescherming van Chinese bedrijven bij eventuele aansprakelijkheidsclaims voor niet of niet-tijdige levering heeft de China Council for Promotion of International Trade inmiddels duizenden zogenoemde “Force Majeur Certificates” uitgeven waarmee Chinese bedrijven kunnen aantonen dat er (naar Chinese maatstaven) sprake is van overmacht. Het is echter nog de vraag of een dergelijk certificaat als geldig bewijs in Nederland/de EU geldt. De certificaten zijn eenzijdig door China uitgevaardigd en het staat niet bij voorbaat vast dat aan alle andere eventuele vereisten van overmacht is voldaan. 

Praktische tips voor u als ondernemer 

  • Controleer in het commerciële contract welk recht van toepassing is, of er een overmacht-clausule is opgenomen, of COVID-19 (c.q. een pandemie) als overmacht kwalificeert en wat de rechtsgevolgen zijn van een beroep op overmacht.
  • Roep tijdig de overmachtssituatie in (als er een bepaalde korte termijn is opgenomen) om ervoor te zorgen dat de termijn niet verloopt. 
  • Informeer de wederpartij tijdig over eventueel vertraging of vraag de wederpartij een inschatting te maken van de duur van de situatie.
  • Controleer of er alternatieve wijzen zijn, waardoor de contractuele verplichtingen alsnog (eventueel vertraagd) kunnen worden nagekomen (bijvoorbeeld met transport over de weg i.p.v. door de lucht).
  • Documenteer informatie waardoor u kan aantonen dat er sprake is van overmacht, zoals negatief reisadvies van officiële instanties of aangekondigde noodmaatregelen van officiële instanties. Denk bijvoorbeeld aan de “lockdown” van Noord-Italië tot 3 mei aanstaande of het 30-dagen geldende inreisverbod afgekondigd door de Verenigde Staten.
  • Controleer of de schade eventueel onder de dekking van een verzekering valt (bijvoorbeeld een evenementenverzekering, reisverzekering, etc.).
  • Neem in nieuwe contracten een (aangepaste) overmachtsclausule op die voorziet in een epidemie/pandemie (en ander toekomstig te bedenken onheil) en die voor beide partijen duidelijk en werkbaar is. 

Vragen over juridische gevolgen van corona?

Heeft u vragen over de gevolgen van (de maatregelen vanwege) COVID-19 op uw commerciële contracten, of wenst u hulp bij het inroepen of opstellen van overmachtsclausules bij uw commerciële contracten? Neem dan contact met ons crisismanagementteam.


Neem contact op met het BDO crisismanagementteam