Zo behouden familiebedrijven succes in de bestuurskamer

Een moeizame bedrijfsoverdracht, of verkeerde verwachtingen van de overdrager of beoogde opvolger, kunnen bij veel familiebedrijven remmend werken op de bedrijfsvoering. Het nadelige effect kan groot zijn. Als familiebedrijven zich te lang naar binnen keren, zetten ze het vermogen om te innoveren op het spel.

Vooral vanaf de derde generatie groeien familiebedrijven minder snel dan hun concurrenten. Zo blijkt uit ons recentelijke familiebedrijvenonderzoek samen met het Erasmus Center for Family Business (ECFB) en Rabobank. Voor veel familiebedrijven is niets zo belangrijk als continuïteit op de lange termijn. Het is daarom juist rondom de bedrijfsoverdracht de uitdaging om scherp te blijven op ondernemerschap en innovatie. Welke generatie er ook aantreedt, de vraag voor familiebedrijven is altijd: hoe behoud je succes in de bestuurskamer? Dit zijn de twee belangrijkste lessen:

LES 1: Voorkom een generatiekloof

Uit ons onderzoek blijkt dat een generatiekloof binnen het management vaak leidt tot stagnatie. Regelmatig kan de vertrekkende directeur moeilijk afstand nemen van het bedrijf. Een overgangsperiode is logisch, maar als junior en senior te lang samen in de bestuurskamer zitten, krijgt junior nooit de ruimte om de voorzittershamer over te nemen. Senior blijft - puur door zijn staat van dienst – leidend en junior zal een bijrol blijven spelen. Die situatie kan leiden tot problemen. Het tijdig en op een goede manier overdragen van de leiding aan de volgende generatie leidt tot meer succes. Maar hoe?

Overdrager blijft waardevol voor bedrijf

Voor overdragers die jarenlang met hart en ziel binnen het bedrijf werkten, is het vaak lastig om na de overdracht het stokje los te laten. Dat hoeft ook niet per se. Een oud-directeur kan elders binnen de onderneming zeer waardevol zijn. Hij of zij kan een nieuwe rol krijgen binnen een werkmaatschappij of een innovatietraject gaan leiden. Dat levert het familiebedrijf uiteindelijk voordelen op. Recentelijk sprak ik een ondernemer die ging proberen of zijn product op de Franse markt zou aanslaan. Dat had hij altijd al willen doen, maar was er nooit aan toe gekomen.

Spreek verwachtingen uit, maak concrete afspraken

Belangrijk bij elke bedrijfsoverdracht is dat de overdrager en de beoogde opvolger met elkaar in gesprek gaan. Een open deur? Zeker! Toch zien wij in onze praktijk hoe ingewikkeld de opvolgingskwestie soms kan zijn. Vaak wordt met de paplepel ingegoten dat zoon of dochter de zaak zal overnemen. Maar gelooft senior wel in de capaciteiten van zoon of dochter? En wil hij of zij dat ook? De verantwoordelijkheid voor het familie-erfgoed en de pensioenvoorziening van pa en ma… het kan ook als een last voelen.

Natuurlijk heeft een opvolger begeleiding nodig. Maar de overdrager zal op zeker moment de controle moeten overgeven aan zoon, dochter, neef of nicht. Andersom moet de opvolger zijn positie ook opeisen. Probeer het bedrijf niet op dezelfde manier te leiden als je voorganger, is het advies. Ga uit van je eigen kracht en drijfveren. Vorm vervolgens een complementair team van mensen om je heen waarmee je het bedrijf naar een hoger niveau kunt tillen. Soms kan het in het overdrachtsproces effectief zijn om een frisse blik van buiten te halen: de zogeheten tussenpaus-variant. Een tijdelijke bestuurder kan junior als een mentor bijstaan.

Zowel overdrager als opvolger moet zich in dit proces kwetsbaar durven opstellen. Dat is nog niet zo makkelijk. Maak in ieder geval tijdig afspraken hoe je tot een goede opvolging en samenwerking komt. Welke verantwoordelijkheden krijgt de opvolger? Wat vraagt dit van alle betrokkenen? Wanneer komt het moment dat junior zelfstandig moet kunnen vliegen? Zet die stippen op de horizon.

LES 2: Creëer een frisse blik in de bestuurskamer

Familiebedrijven boeken betere financiële resultaten dan andere bedrijven als zij vanaf de derde generatie een externe CEO hebben. Dat blijkt uit het onderzoek van ECFB. Daarvoor moet een familiebedrijf wel eerst goed in de spiegel kijken; welke kwaliteiten hebben we zelf binnen de familie en welke capaciteiten hebben we van buiten nodig? Voorwaarde is dat de familie betrokken blijft; bloedverwanten kunnen een functie bekleden in het bestuur of bijvoorbeeld zitting nemen in een raad van commissarissen.

Match met de waarden van het familiebedrijf

Voor veel familiebedrijven is het spannend als er voor het eerst een algemeen directeur van buiten aantreedt. Het aantrekken van een externe CEO moet zorgvuldig gebeuren. Het gaat niet alleen om de inhoudelijke expertise, competenties, kennis en kunde. De CEO moet ook passen bij de cultuur van het familiebedrijf en waarden van de familie. Het is daarom een must om het (culturele) speelveld waarin de externe bestuurder zich gaat begeven nauwkeurig in beeld te brengen.

Effectieve samenwerking, besluitvorming en mandaat

Het is daarnaast belangrijk om de CEO mandaat te geven. Hij of zij moet de ruimte krijgen om zelfstandig beslissingen te nemen, ook - of eigenlijk juist - als het spannend wordt. De kans op een succesvolle relatie tussen CEO en familie is het grootst als familieleden vooraf goed afstemmen welke belangen het zwaarst wegen. Dit vereist onderling vertrouwen. Een zorgvuldig onboarding-traject, met veel aandacht voor de familiewaarden, concrete doelstellingen, verwachtingen en regels, draagt bij aan wederzijds begrip en vertrouwen.


Niet altijd staat het economische belang voorop. Zo kan een familiebedrijf er in het coronatijdperk voor kiezen om geen personeel te ontslaan maar in te teren op het vermogen om hun verantwoordelijkheid en betrokkenheid richting het personeel (en hun gezinnen) te tonen. De CEO moet daar dan uiteraard ook naar handelen.

Hoe vitaal is uw familiebedrijf?

Bent u benieuwd of uw familiebedrijf over de juiste eigenschappen beschikt om een oud en vitaal bedrijf te worden of te blijven? Vul dan de Familiebedrijven Vitaliteitsscan in. Wilt u meer weten over de succesfactoren van een vitaal familiebedrijf? Download het familiebedrijvenonderzoek ‘Het geheim van de eeuwige jeugd’.

DOWNLOAD FAMILIEBEDRIJVENONDERZOEK