Zelforganisatie in de zorg: onderdeel van het businessmodel van deze tijd

Zelforganisatie zet een beweging in die erop gericht is om mét medewerkers na te denken over werk in plaats van voor hen te denken. Zelforganiserende teams voelen verantwoordelijkheid, zijn gemotiveerd en creatief. Ze stellen de organisatie in staat om daadwerkelijk daadkrachtig, snel en proactief in te spelen op verandering. Wie wil dat nu niet? Maar kiest u voor het meedoen aan een hype of heeft u een doordachte visie op zelforganisatie? 

De keuze voor zelforganisatie is niet voor niets

Zorginstellingen kampen met steeds krappere budgetten, hogere eisen van cliënten ten aanzien van de zorg, strakke regels ten aanzien van kwaliteit en veiligheid en een krappe arbeidsmarkt. Om hier effectief mee om te kunnen gaan kiezen veel zorginstellingen voor een businessmodel met een focus op zelforganisatie. Wat is hiervan de reden?

  • Krappere budgetten: zelforganisatie draagt bij aan een efficiëntere manier van werken, minder regels, minder overhead, minder sturing;
  • Hogere eisen van de cliënt: Zorgverleners moeten in de dagelijkse praktijk makkelijker kunnen schakelen op de behoeften van de cliënt en hierin besluiten kunnen nemen zonder verstrikt te raken in opgelegde regels en procedures;
  • Kwaliteit en veiligheid: Om goed zorg te dragen voor kwaliteit en veiligheid werkt een veelheid aan regels contraproductief, het doel achter de regels wordt niet meer gezien en medewerkers kunnen er juist omheen gaan werken. Zelforganisatie bevordert de denkkracht van medewerkers op deze thema’s;
  • Krappe arbeidsmarkt: Meer zeggenschap over de organisatie van het eigen werk, verhoogt de betrokkenheid en het plezier van medewerkers.

Een heldere visie als startpunt

Er is een duidelijke visie op zelforganisatie nodig. Wat wordt eronder verstaan en wat is de wenssituatie die men wil bereiken? Gedachten hierover moeten organisatiebreed worden gedeeld en gedragen; van de zorgprofessionals in de teams tot aan de toezichthouders. Waar schuilen de mogelijke groeipijnen? Wat is een ieders rol? Wat zouden resultaten moeten zijn? Waarom is dit de juiste weg? En wat verwachten we precies van elkaar?

Zelforganisatie vraagt om samenwerking

Het is essentieel dat er een omgeving wordt gecreëerd die het mogelijk maakt om zelforganisatie succesvol te laten zijn. Daar heeft iedereen een rol in. Voor het management geldt dat zij soms op hun handen moeten gaan zitten om vrijheid te geven aan zorgteams om zelf besluiten te nemen. IT stelt systemen beschikbaar om de zorgteams te voorzien van actuele stuurinformatie om een kwalitatief goede afweging te maken in besluitvorming. Van ondersteunende diensten wordt specialistische kennis gevraagd om zorgteams in lastige situaties te ondersteunen, zonder dat zij taken van hen overnemen. Hoewel zelforganisatie draait om ‘zaken zelf organiseren’, vraagt het businessmodel dus om samenwerking.

Een evenwichtig groeiproces binnen de bedrijfsvoering is een kritische succesfactor

Voor het groeiproces bestaat geen blauwdruk. Iedere organisatiecontext is anders, wat betekent dat overal een eigen, passende vorm van zelforganisatie gezocht moet worden. Hoe lastig dit is, blijkt in de praktijk. De slecht-nieuwsberichten over zelforganisatie in de zorg zijn niet van de lucht. De voornaamste oorzaak is dat de volwassenheid in zelforganisatie op verschillende onderdelen van de bedrijfsvoering uiteenloopt. En dan gaat het wringen en pijn doen. Er zijn grofweg vier gebieden in de bedrijfsvoering te onderscheiden die ieder een eigen groei doormaken, de zorgteams, de ondersteunende diensten, de systemen en tot slot de leidinggevenden. Samen vormen ze een coherent geheel om ontwikkeling van zelforganisatie te laten slagen. In de praktijk zien we dat wanneer één of meerdere gebieden niet gelijktijdig ontwikkelen er knelpunten ontstaan.

Wilt u starten met zelforganisatie, begin dan met het levendig maken van de wenssituatie. Het doel is een tevreden cliënt. Dat is het vertrekpunt van zelforganisatie als een businessmodel van deze tijd. En de zorgprofessional is de belangrijkste schakel om de behoeften van de cliënt te vertalen naar een passende dienstverlening. Vanuit die gedachte kan ieder zijn rol pakken om dit te faciliteren. Als men in dit groeiproces de handen ineenslaat ontstaat die organische groei die nodig is om te komen tot volwassenheid in zelforganisatie.

Leer van praktijkervaringen

Wilt u meer weten over zelforganisatie? Laat u dan inspireren door verhalen uit de praktijk. BDO liet drie organisaties openhartig aan het woord over hun ervaringen met dit onderwerp.

Bekijk de video